Wokół diety po operacji bariatrycznej narosło wiele schematów, które przez lata funkcjonowały niemal bezrefleksyjnie. Jednym z nich jest przekonanie, że dieta płynna powinna być stosowana przez wiele tygodni, a pacjent już w pierwszym miesiącu musi „koniecznie” dostarczać minimum 60 g białka dziennie – nawet jeśli oznacza to zmuszanie się do jedzenia.
Tymczasem aktualne stanowisko ESPEN (ang. European Society for Clinical Nutrition and Metabolism, Europejskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego i Metabolizmu) wyjaśnia istotne niuanse.
Wczesne włączanie żywienia doustnego wg standardu ERA(B)S
Zgodnie z wytycznymi ESPEN:
Early oral diet shall be resumed after bariatric surgery (…) – Grade of recommendation: A – strong consensus (100% agreement)
Oznacza to, że wczesne włączenie diety doustnej po operacji bariatrycznej jest rekomendowane w sposób jednoznaczny i silny.
Protokół ERABS (ang. Enhanced Recovery After Bariatric Surgery) zakłada: rozpoczęcie przyjmowania klarownych płynów już w ciągu kilku godzin po operacji, następnie stopniowe przechodzenie do pełnych płynów, a potem do pokarmów papkowatych i miękkich, dokładnie przeżuwanych i tolerowanych indywidualnie.
Co istotne, badania pokazują, że takie postępowanie: zmniejsza nudności pooperacyjne, skraca czas uruchamiania pacjenta, nie zwiększa liczby powikłań ani śmiertelności. Obserwacyjne badania sugerują wręcz, że wprowadzanie pokarmów miękkich lub papkowatych już w ciągu pierwszego tygodnia po operacji jest bezpieczne – szybciej niż w dawnych schematach 2-6 tygodni diety wyłącznie płynnej. To oznacza jedno: nie ma potrzeby przedłużania diety płynnej „z automatu”, jeśli stan kliniczny pacjenta na to nie wskazuje.
A co z „magicznymi” 60 gramami białka?
Drugim mocno utrwalonym przekonaniem jest konieczność spożywania minimum 60 g białka dziennie od pierwszych tygodni po operacji. ESPEN zwraca jednak uwagę, że:
Evidence on consuming ≥60 g/d of protein remains inconsistent, with supplementation not consistently preserving fat-free mass and higher protein diets showing no clear impact on weight loss or regain
Czyli, że dowody naukowe są niespójne: suplementacja białka nie zawsze chroni przed utratą beztłuszczowej masy ciała, a diety bogatsze w białko nie wykazują jednoznacznego wpływu na redukcję masy ciała ani zapobieganie jej ponownemu wzrostowi. To nie oznacza oczywiście, że białko nie jest ważne. Jest kluczowe. Stanowi podstawowy budulec organizmu i odgrywa istotną rolę nie tylko w utrzymaniu masy mięśniowej, ale również w kondycji skóry, włosów i paznokci oraz w procesach regeneracyjnych, w gojeniu się ran itp. Powyższa rekomendacja oznacza jedynie, że sztywne, bezwzględne trzymanie się liczby 60 g u każdego pacjenta, w każdym momencie, nie ma jednoznacznego oparcia w dowodach.
W praktyce klinicznej widzę często pacjentów w pierwszym miesiącu po operacji, którzy nie mają jeszcze pełnej tolerancji pokarmów, odczuwają szybkie nasycenie, zmagają się z nudnościami lub dyskomfortem, a mimo to próbują „wcisnąć” te 60 g białka dziennie (a nawet więcej!). Często kosztem pogorszenia relacji z jedzeniem już na starcie, zwiększonego napięcia, zmuszania się do spożycia.
Pierwszy miesiąc to przede wszystkim gojenie, adaptacja przewodu pokarmowego do jego zmienionej anatomii, uczenie się nowego sposobu jedzenia, obserwacja tolerancji. To nie jest etap na presję liczbową.
Co z tego wynika dla praktyki? PODSUMOWANIE
1. Rozszerzanie diety zamiast długiej diety płynnej
Nie ma potrzeby rutynowego, długotrwałego utrzymywania diety wyłącznie płynnej. W ramach protokołu ERABS bezpieczne jest wczesne, stopniowe rozszerzanie jadłospisu, zgodnie z indywidualną tolerancją pacjenta i pod opieką dietetyka.
2. Białko – ważne, ale bez presji liczby
Choć białko pozostaje kluczowym składnikiem diety, pozwalając na regenerację organizmu i utrzymanie beztłuszczowej masy ciała, wartość „60 g dziennie” nie powinna być traktowana jako bezwzględny absolut, zwłaszcza (przyp. red.) – w pierwszym miesiącu po operacji. Priorytetem jest adaptacja organizmu i realna tolerancja pokarmów.
3. Suplementacja i kontrola niedoborów to stałe elementy dobrej opieki
Niezależnie od tempa rozszerzania diety konieczna jest dożywotnia, procedurozależna suplementacja oraz regularne monitorowanie stanu odżywienia i ewentualnych niedoborów.
Leczenie otyłości, także chirurgiczne, nie jest wyścigiem na gramy. A w pierwszych tygodniach po operacji najważniejsze jest nie „zaliczenie normy”, lecz bezpieczne wejście w nowy etap.
MOŻE ZAINTERESUJESZ SIĘ…?
