Wypadanie włosów po operacji bariatrycznej to problem, z którym mierzy się wielu pacjentów w pierwszych miesiącach po zabiegu. Choć zjawisko to rzadko prowadzi do trwałych zmian, może budzić duży niepokój i wpływać negatywnie na samopoczucie oraz poczucie atrakcyjności. W większości przypadków włosy odrastają, a ich kondycja poprawia się wraz ze stabilizacją masy ciała i wyrównaniem poziomu składników odżywczych.
Według przeglądu systematycznego i metaanalizy (Zhang i in., 2021) obejmującej 18 badań naukowych i ponad 2500 pacjentów, problem ten dotyczy około 57% osób po operacji bariatrycznej, a więc ponad połowy wszystkich operowanych. Częściej występuje u młodych kobiet, co wydaje się mieć związek zarówno z czynnikami biologicznymi, jak i emocjonalnymi. Naukowcy sugerują również, że kobiety mają dłuższe włosy niż mężczyźni i większe wymagania dotyczące podparcia skóry głowy. Co więcej, młodsze kobiety mogą częściej zgłaszać wypadanie włosów z powodów estetycznych
Dwa główne mechanizmy utraty włosów
Zgodnie z dostępną literaturą medyczną można wyróżnić kilka rodzajów wypadania włosów – w tym łysienie androgenowe, plackowate, bliznowaciejące czy telogenowe. W przypadku pacjentów po operacji bariatrycznej najczęściej mamy do czynienia z tzw. łysieniem telogenowym (ang. telogen effluvium), czyli przejściową utratą włosów, wynikającą z zaburzenia ich cyklu wzrostu.
Włosy, które normalnie pozostają w fazie aktywnego wzrostu (anagenu), pod wpływem silnego stresora – takiego jak zabieg chirurgiczny, gwałtowna utrata masy ciała czy niedożywienie – przedwcześnie przechodzą do fazy spoczynku (telogenu). Po około 2-3 miesiącach od wystąpienia tego bodźca włosy zaczynają wypadać, co dla pacjenta często staje się zauważalne dopiero w późniejszym etapie.
W praktyce klinicznej obserwuje się dwa charakterystyczne okresy wypadania włosów po operacji bariatrycznej:
- Do 3 miesięcy po zabiegu – wypadanie włosów ma zwykle związek z operacyjnym stresem metabolicznym. Organizm skupia się wtedy na procesach naprawczych, rekonwalescencji i adaptacji do nowej sytuacji fizjologicznej. To naturalny, przejściowy etap, który u większości pacjentów ustępuje samoistnie.
- Po 6 miesiącach i później – jeśli przerzedzanie włosów się utrzymuje lub nasila, przyczyn należy szukać przede wszystkim w niedoborach pokarmowych (białka, żelaza, ferrytyny, cynku, witaminy B12, kwasu foliowego) oraz w zbyt szybkim tempie chudnięcia. Włosy, jako struktura wymagająca stałego dopływu składników odżywczych, reagują bardzo szybko na ich deficyt.
Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków, po ustabilizowaniu masy ciała, wyrównaniu niedoborów i przy właściwej opiece żywieniowej, włosy zaczynają ponownie rosnąć, a ich struktura i gęstość stopniowo się odbudowują.
Poniżej skupiłam się na omówieniu najczęstszych czynników obserwowanych u pacjentów, u których dochodzi do wypadania włosów po operacji bariatrycznej. Czynniki te obejmują zarówno bezpośrednie konsekwencje samego zabiegu i jego wpływu na organizm, jak i stan odżywienia oraz aspekty psychologiczne, które niejednokrotnie odgrywają równie istotną rolę w tym procesie.
Stres metaboliczny – pierwsze miesiące po operacji
Każda interwencja chirurgiczna stanowi dla organizmu silny stres metaboliczny – moment, w którym uruchamiane są liczne mechanizmy obronne i adaptacyjne. Operacja bariatryczna nie jest tu wyjątkiem. W pierwszych dniach i tygodniach po zabiegu ciało koncentruje się na gojeniu ran, odbudowie tkanek oraz przystosowaniu do nowych warunków fizjologicznych. Proces ten wiąże się z istotnym obciążeniem metabolicznym oraz zmianą gospodarki hormonalnej.
Po operacji wzrasta też poziom kortyzolu, hormonu stresu, który w nadmiarze może niekorzystnie wpływać na mieszki włosowe. Efekt ten nie jest natychmiastowy – jego skutki stają się zauważalne dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach, gdy włosy zaczynają wypadać w większej ilości.
Jednocześnie organizm po zabiegu wchodzi w stan kataboliczny, czyli okres, w którym „zużywa” własne zasoby energetyczne i białkowe, by pokryć zwiększone zapotrzebowanie związane z procesem regeneracji. W tym czasie priorytetem staje się utrzymanie funkcji życiowych i gojenie, a nie odżywienie struktur takich jak włosy czy paznokcie.
Dodatkowo, po operacji bariatrycznej dochodzi do szybkiej utraty tkanki tłuszczowej podskórnej, co sprawia, że skóra głowy staje się cieńsza i mniej stabilna jako „podłoże” dla mieszków włosowych. W efekcie włosy mogą wypadać intensywniej, szczególnie w okresie szybkiego chudnięcia.
Kilka miesięcy po zabiegu, gdy masa ciała i struktura skóry się stabilizują, wypadanie włosów ustępuje samoistnie, a mieszki włosowe ponownie wchodzą w fazę wzrostu.
Ciekawostka
Badacze zauważyli, że wypadanie włosów występuje najczęściej w okresie najszybszej utraty masy ciała – a gdy waga się stabilizuje, proces ten stopniowo ustaje, a mieszki włosowe wchodzą ponownie w fazę wzrostu.
Niedobory pokarmowe – późniejsza, przewlekła utrata włosów
W dalszej perspektywie – zwykle między 6. a 12. miesiącem po zabiegu – główną rolę w utracie włosów zaczynają odgrywać niedobory składników odżywczych, które są kluczowe dla prawidłowego cyklu wzrostu, odżywienia i regeneracji włosa. Włosy należą do tkanek o wysokiej „aktywności metabolicznej” – stale rosną, wymagają więc ciągłego dopływu białka, witamin i składników mineralnych.
Dodatkowo, po operacji bariatrycznej zmieniają się zarówno objętość i częstość spożywanych posiłków, jak i zdolność wchłaniania składników pokarmowych – zwłaszcza po zabiegach o charakterze wyłączającym (np. gastric bypass). Nawet przy dobrze zbilansowanej diecie poziom niektórych witamin i mikroelementów może się obniżać. W efekcie włosy stają się cieńsze, bardziej łamliwe, a tempo ich wzrostu spowalnia. U części pacjentów wypadanie przybiera charakter przewlekły – aż do momentu, gdy niedobory zostaną wyrównane poprzez odpowiednią suplementację i korektę diety.
Poniżej znajdziesz zestawienie najczęściej obserwowanych niedoborów u pacjentów, u których pojawia się problem nasilonego wypadania włosów po operacji bariatrycznej.
Cynk
Cynk to pierwiastek kluczowy dla regeneracji tkanek, podziałów komórkowych i wzrostu włosa. Po operacji bariatrycznej jego niedobór może wynikać zarówno z ograniczonego spożycia, jak i zaburzonego wchłaniania – zwłaszcza po operacji typu gastric bypass.
Metaanaliza (Zhang i in., 2021) wykazała, że poziom cynku był istotnie niższy u pacjentów z wypadaniem włosów.
Zaleca się suplementację preparatami zawierającymi ok. 30 mg cynku dziennie, a w przypadku nasilonego wypadania – dawki mogą wymagać indywidualnego dostosowania.
Żelazo i ferrytyna
Żelazo to nie tylko składnik hemoglobiny, ale również element wspierający podziały komórkowe w mieszkach włosowych.
Jednak to ferrytyna, czyli białko magazynujące żelazo, lepiej odzwierciedla stan jego zapasów w organizmie.
Badania wskazują, że niższy poziom ferrytyny wiąże się z większym ryzykiem wypadania włosów, choć sam poziom żelaza nie zawsze koreluje z objawami.
Warto więc regularnie monitorować ferrytynę, hemoglobinę i żelazo w surowicy, zwłaszcza u kobiet miesiączkujących.
Witamina B12 i kwas foliowy
Obie witaminy są niezbędne do podziałów komórkowych i prawidłowej syntezy DNA.
W analizach wykazano, że niższy poziom kwasu foliowego był istotnie związany z nasilonym wypadaniem włosów po operacji, natomiast związek z witaminą B12 pozostaje niejednoznaczny.
Warto pamiętać, że niedobory witamin z grupy B po zabiegach bariatrycznych są powszechne i wymagają stałej suplementacji.
Białko
Włosy, podobnie jak wiele innych tkanek w organizmie, są zbudowane w dużej mierze z białek.
Po operacji bariatrycznej pacjenci często spożywają zbyt mało produktów wysokobiałkowych, co wynika m.in. z ograniczonej pojemności żołądka, nudności lub zmienionego odczuwania smaku. Może to prowadzić do niedożywienia białkowego.
Zbyt niski poziom białka w diecie obniża produkcję nowych włosów i sprzyja ich przerzedzaniu. Zaleca się, aby pacjenci po chirurgicznym leczeniu otyłości dostarczali co najmniej 60-80 g białka dziennie, zgodnie z indywidualnymi zaleceniami dietetyka.
Niedożywienie białkowe wpływa nie tylko na tempo wzrostu włosów, ale również na ich strukturę i zdolność regeneracji. W badaniach obserwacyjnych wykazano, że parametry krwi odzwierciedlające status białkowy, takie jak mocznik, kreatynina, kwas moczowy czy prealbumina, bywają niższe u osób z nasilonym wypadaniem włosów, zarówno w okresie krótkoterminowym, jak i długofalowym. Podobne zależności obserwuje się w odniesieniu do ferrytyny i hemoglobiny.
Czynniki psychologiczne i emocjonalne
Operacja bariatryczna to nie tylko kwestie związane ze zdrowiem fizycznym, ale i też duże obciążenie emocjonalne. Dla wielu osób to początek nowego etapu życia – pełen nadziei, ale też niepokoju i obaw. Nowe zasady jedzenia, szybka utrata wagi, lęk przed powikłaniami czy oczekiwania ze strony bliskich mogą powodować długotrwały stres i napięcie.
Utrata włosów, nawet jeśli przejściowa, bywa dodatkowym źródłem frustracji. Wiele osób odbiera ją jako sygnał, że coś jest nie tak, co w naturalny sposób budzi niepokój i obniża samoocenę. Włosy są przecież częścią naszego wizerunku – ich wypadanie może być trudne emocjonalnie i potęgować stres, który z kolei może jeszcze nasilać problem.
Dlatego tak ważne jest, aby w tym okresie pacjent miał nie tylko opiekę medyczną, ale także zrozumienie i wsparcie emocjonalne. Pomaga rozmowa z lekarzem, dietetykiem czy psychologiem, który wyjaśni, że wypadanie włosów po operacji to zjawisko częste, przejściowe i całkowicie odwracalne.
Z czasem, gdy organizm się stabilizuje, masa ciała przestaje gwałtownie spadać, a poziom składników odżywczych wraca do normy, włosy zaczynają odrastać. To etap, w którym pacjent stopniowo odzyskuje nie tylko zdrowie, ale także pewność siebie i spokój – dowód, że ciało naprawdę potrafi się zregenerować.
Literatura:
- Cohen-Kurzrock R.A., Cohen P.R. Bariatric Surgery-Induced Telogen Effluvium (Bar SITE): Case Report and a Review of Hair Loss Following Weight Loss Surgery. Cureus. 2021;13(4):e14617. DOI: 10.7759/cureus.14617
- Zhang W., Fan M., Wang C., Mahawar K., Parmar C., Chen W., Yang W. Hair Loss After Metabolic and Bariatric Surgery: A Systematic Review and Meta-analysis. Obesity Surgery. 2021;31(6):2649–2659. DOI: 10.1007/s11695-021-05311-2
- Zhang W., Chen W., Wang C., Yang W.; on behalf of Chinese Obesity and Metabolic Surgery Collaborative. Mechanism and Prevention of Hair Loss After Metabolic and Bariatric Surgery. Precision Nutrition. 2022;1(2):e00010. DOI: 10.1097/PN9.0000000000000010
