Coraz częściej uwagę poświęca się roli przewlekłego stanu zapalnego w rozwoju i przebiegu otyłości. Jednocześnie rośnie zainteresowanie możliwością wspierania procesu leczenia poprzez odpowiednią dietę, w tym wybrane składniki odżywcze, takie jak wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3.
Stan zapalny w otyłości – czy omega-3 naprawdę pomagają?
Czym jest stan zapalny w otyłości?
Otyłość nie jest jedynie nadmiarem tkanki tłuszczowej, lecz chorobą metaboliczną, w której centralną rolę odgrywa przewlekły stan zapalny niskiego stopnia (utrzymujące się, łagodne pobudzenie układu odpornościowego). Jego źródłem jest przede wszystkim dysfunkcyjna tkanka tłuszczowa trzewna (Rys. 1).
W warunkach długotrwałego dodatniego bilansu energetycznego adipocyty (komórki tłuszczowe) ulegają przerostowi, co prowadzi do ich niedotlenienia i stresu oksydacyjnego (nadmiaru reaktywnych form tlenu uszkadzających komórki). Część komórek obumiera, co stanowi sygnał dla układu odpornościowego. Do tkanki tłuszczowej napływają makrofagi (komórki odpornościowe), które zaczynają wydzielać cytokiny prozapalne (cząsteczki sygnałowe nasilające stan zapalny), takie jak TNF-α, IL-6 czy IL-1β.
W konsekwencji rozwija się przewlekły stan zapalny, który m.in. nasila insulinooporność („gorszą reakcję” komórek na insulinę), zaburzenia lipidowe oraz sprzyja progresji chorób metabolicznych.
Rys. 1. Źródło stanu zapalnego w przebiegu choroby otyłościowej
Jak zmniejszyć stan zapalny w otyłości? Dlaczego omega-3 mają znaczenie?
Istotnym elementem regulującym wspomniany wyżej proces jest profil spożywanych kwasów tłuszczowych, a zwłaszcza stosunek kwasów n-6 do n-3 (proporcja dwóch typów wielonienasyconych kwasów tłuszczowych).
Kwasy tłuszczowe n-6, w tym kwas arachidonowy (AA), są substratem (punktem wyjścia) do syntezy eikozanoidów (związków regulujących stan zapalny) o działaniu prozapalnym. Z kolei kwasy n-3, przede wszystkim EPA i DHA, konkurują o te same szlaki enzymatyczne (reakcje biochemiczne prowadzone przez enzymy COX i LOX), co prowadzi do przesunięcia produkcji mediatorów (cząsteczek sygnałowych) w kierunku związków o słabszym potencjale prozapalnym lub działaniu przeciwzapalnym.
Oznacza to, że nie tylko ilość spożywanych kwasów omega-3, ale również ich proporcja względem kwasów n-6, ma znaczenie dla regulacji odpowiedzi zapalnej.
Dane z badań klinicznych wskazują, że suplementacja EPA i DHA może prowadzić do obniżenia stężenia markerów zapalnych (wskaźników stanu zapalnego), takich jak TNF-α, IL-6 czy IL-18, przy jednoczesnym wzroście cytokin przeciwzapalnych, jak IL-10. Co istotne, redukcja masy ciała i deficyt energetyczny (spożywanie mniej energii niż wynosi zapotrzebowanie) same w sobie również zmniejszają stan zapalny, jednak dodanie kwasów omega-3 nasila ten efekt.
Mechanizm ten wiąże się m.in. z częściowym zastępowaniem kwasu arachidonowego w błonach komórkowych oraz ograniczeniem syntezy prozapalnych eikozanoidów, takich jak prostaglandyna E2 (PGE2 – związek nasilający stan zapalny).
Ile omega-3 warto stosować? Zalecenia diety w otyłości
Z perspektywy klinicznej najbardziej powtarzalnym efektem metabolicznym suplementacji omega-3 jest obniżenie stężenia triglicerydów („tłuszczów krążących we krwi”). Wpływ na masę ciała, glikemię (poziom glukozy we krwi) czy cholesterol całkowity jest natomiast niewielki lub niejednoznaczny. Oznacza to, że kwasy omega-3 nie stanowią narzędzia do redukcji masy ciała, ale mogą wspierać poprawę środowiska metabolicznego poprzez modulację stanu zapalnego i gospodarki lipidowej.
Skuteczność interwencji zależy od kilku czynników, w tym dawki, proporcji EPA do DHA, czasu trwania suplementacji oraz wyjściowego stanu zapalnego pacjenta. Badania sugerują, że bardziej przewidywalne efekty uzyskuje się przy jednoczesnym podawaniu EPA i DHA niż przy stosowaniu pojedynczych kwasów tłuszczowych.
Aktualne rekomendacje dla populacji ogólnej wskazują na spożycie około 250-500 mg EPA i DHA dziennie, głównie w kontekście profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku hipertriglicerydemii (podwyższonego poziomu triglicerydów) stosuje się dawki terapeutyczne rzędu 2-4 g dziennie. Nie istnieją odrębne, jednoznaczne wytyczne dotyczące suplementacji omega-3 u osób z otyłością, jednak dostępne dane wskazują, że dawki na poziomie 1-2 g EPA i DHA dziennie mogą być potrzebne do uzyskania efektu przeciwzapalnego i metabolicznego*.
Podsumowując, kwasy omega-3 nie są samodzielnym rozwiązaniem w leczeniu otyłości, ale stanowią wartościowy element terapii wspomagającej. Ich działanie polega przede wszystkim na modulacji przewlekłego stanu zapalnego i poprawie parametrów lipidowych, co w dłuższej perspektywie może zmniejszać ryzyko powikłań metabolicznych.
*Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady dietetycznej ani zalecenia lekarskiego
Bibliografia:
- Reyes-Pérez, S.D.; Cambron-Mora, D.; Torres-Vanegas, J.; Mojica-Zamudio, K.L.; Olaez-Ramos, C.E.; Lauriano-Rivera, R.G.; Rivera-Valdés, J.J.; Torres-Castillo, N.; Valencia-Sosa, E.; Rodriguez-Echevarria, R.; et al.
Marine ω-3 PUFA Supplementation Enhances FFAR4 Activation and Reduces Inflammatory Markers in PBMC of Subjects with Obesity: A Randomized Controlled Trial (EPICO).
Nutrients. 2025;17:3630.
https://doi.org/10.3390/nu17233630 - Schweitzer, G.R.B.; Rios, I.N.M.S.; Gonçalves, V.S.S.; Magalhães, K.G.; Pizato, N.
Effect of n-3 long-chain polyunsaturated fatty acid intake on the eicosanoid profile in individuals with obesity and overweight: a systematic review and meta-analysis of clinical trials.
Journal of Nutritional Science. 2021;10:e53.
https://doi.org/10.1017/jns.2021.46
